ସମୀକ୍ଷା ବ୍ୟୁରୋ ନ୍ୟୁଜ / ଭୁବନେଶ୍ୱର:
ଓଡ଼ିଶାର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାରେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକା ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ବିଶେଷକରି ଶାଳପତ୍ର ଅନେକ ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ଆଦିବାସୀ ପରିବାରଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଜଗାରର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଧ୍ୟମ। ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ତାହାରୁ ଖଲି, ଦନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପତ୍ରପାତ୍ର ତିଆରି କରି ଅନେକ ପରିବାର ନିଜର ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାଇଥାନ୍ତି। ଚାଷବାସ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ପରିବାର ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦୈନିକ ମଜୁରି କାମର ସୁଯୋଗ ନଥିବା ଗ୍ରାମବାସୀ, ଶାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ଓ ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିରିକ୍ତ ଆୟର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ। ତେବେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ବନଜାତ ଉତ୍ପାଦ କେବଳ ଜୀବିକାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ। ଜଙ୍ଗଲରୁ ବଜାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାଳପତ୍ରର ଯାତ୍ରା, କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଶାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ତାହାରୁ ପତ୍ର ଖଲି ଓ ଦନା ତିଆରି କରିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବିକା। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଅର୍ଥନୀତି ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାଳପତ୍ରରୁ ପତ୍ରପାତ୍ର ତିଆରି କରି ଲୋକମାନେ ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏହି କାମରେ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ମିଳିମିଶି କାମ କରିଥାନ୍ତି। ଜଙ୍ଗଲରୁ ଶାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରି ଘରକୁ ଆଣିବା, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଡ଼ିବା, ସିଲେଇ କରି ଖଲି ଓ ଦନା ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ତାହାକୁ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରିବା ହେଉଛି ଏହି ଜୀବିକାର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପତ୍ରପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଉଛି।
ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନରେ ଶାଳପତ୍ରର ଭୂମିକା, ଶାଳପତ୍ର ଶିଳ୍ପ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆୟର ଏକ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଘରୋଇ କାମ ସହିତ ପତ୍ରପାତ୍ର ତିଆରି କରି ସେମାନେ ପରିବାରର ଆୟରେ ସହଯୋଗ କରିପାରୁଛନ୍ତି। ମହିଳା ସ୍ୱୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି କାମ ସହ ଯୋଡ଼ାଗଲେ ସାମୂହିକ ଉତ୍ପାଦନ, ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ଓ ବଜାର ସଂଯୋଗର ସୁଯୋଗ ଆହୁରି ବଢ଼ିପାରିବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ କାମର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ପରିବାରମାନଙ୍କୁ ବିକଳ୍ପ ଆୟ ମିଳିପାରିବ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଶାଳପତ୍ର ପାତ୍ର, ବିବାହ, ବ୍ରତ, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ମେଳା, ଭୋଜିଭାତ ଓ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ପତ୍ରପାତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏକକ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରର ପରିବେଶଗତ ସମସ୍ୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ପ୍ରାକୃତିକ ପତ୍ରରେ ତିଆରି ପାତ୍ର ଏକ ଉପଯୋଗୀ ବିକଳ୍ପ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଶାଳପତ୍ରରୁ ତିଆରି ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ବଜାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି। ଶାଳପତ୍ର ବ୍ୟବସାୟରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ, ଏହି ଜୀବିକାରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଶାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଶ୍ରମ ଓ ସମୟ ଲାଗୁଥିବାବେଳେ ଉତ୍ପାଦିତ ପତ୍ରପାତ୍ରକୁ ସଠିକ୍ ଦାମରେ ବିକ୍ରି କରିବା ସବୁବେଳେ ସହଜ ହୋଇନଥାଏ। ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା, ସଂରକ୍ଷଣର ଅଭାବ, ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଅଭାବ ଏବଂ ବଜାର ସୂଚନା ନମିଳିବା ଆଦି ସମସ୍ୟା ଆୟ ବୃଦ୍ଧିରେ ବାଧକ ହୋଇପାରେ। କେନ୍ଦୁଝରର ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିପଣନ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ଓ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମସ୍ୟା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା। ସରକାରୀ ସହଯୋଗ ମିଳିଲେ ବଢ଼ିବ ରୋଜଗାର, ଶାଳପତ୍ର ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କୁ ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟ, ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ତାଲିମ, ଋଣ ସହାୟତା ଓ ସିଧାସଳଖ ବଜାର ସଂଯୋଗ ଯୋଗାଇ ଦିଆଗଲେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧିକ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ। ବନ ସୁରକ୍ଷା ସମିତି ଓ ମହିଳା ସ୍ୱୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଛୋଟ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ଗଠନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇପାରେ। ଏଥିସହ ଶାଳଗଛର କ୍ଷତି ନକରି ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। କେନ୍ଦୁଝରରେ ଶାଳପତ୍ର କେବଳ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ, ଏହା ଅନେକ ପରିବାରଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଆଶାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ଉପଯୁକ୍ତ ମୂଲ୍ୟ, ଆଧୁନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଓ ଭଲ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମିଳିଲେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଶିଳ୍ପ ଆହୁରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ। ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ସହ ଗ୍ରାମୀଣ ରୋଜଗାର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ହିଁ ଶାଳପତ୍ର ଶିଳ୍ପର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ହେବ।
