ସମୀକ୍ଷା ବ୍ୟୁରୋ ନ୍ୟୁଜ / ଭୁବନେଶ୍ୱର:
୨୦୨୬ ମସିହାର ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନର ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ଫ୍ରାନ୍ସର ରସାୟନବିଦ୍ ହେନ୍ରି ବି. କଗାନ (Henri B. Kagan) ଏବଂ ଜାପାନର ବୈଜ୍ଞାନିକ କେନସୋ ସୋଆଇ (Kenso Soai)ଙ୍କୁ ମିଳିଛି। ରୟାଲ୍ ସ୍ୱିଡିଶ୍ ଏକାଡେମୀ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସେସ୍ ଅକ୍ଟୋବର ୭, ୨୦୨୬ରେ ଏହି ଘୋଷଣା କରିଛି।
କାହିଁକି ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର?
କଗାନ ଓ ସୋଆଇଙ୍କୁ “asymmetric organic synthesis ରେ non-linear effects ଏବଂ autocatalysis ର ଆବିଷ୍କାର” ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି। ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଅନେକ ଅଣୁ (molecules) ଦୁଇଟି ଆଇନାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରୂପରେ ରହିପାରନ୍ତି। ଏହି ଗୁଣକୁ ଚିରାଲିଟି (chirality) କୁହାଯାଏ। ଏହା ମଣିଷର ବାମ ଓ ଡାହାଣ ହାତ ପରି—ଦୁଇଟି ଦେଖିବାକୁ ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାପରେ ଏକ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମେଳ ଖାଏ ନାହିଁ।
ତାଙ୍କ ଗବେଷଣାର ଗୁରୁତ୍ୱ
Henri Kagan asymmetric chemistry କ୍ଷେତ୍ରର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଅଗ୍ରଣୀ। ସେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ mirror-image ରୂପ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ତିଆରି ହେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୁଝିବାରେ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ। Kenso Soaiଙ୍କ ଗବେଷଣା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆହୁରି ଆଗକୁ ନେଇଥିଲା। ବିଶେଷକରି autocatalysis ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ରାସାୟନିକ ଉତ୍ପାଦ ନିଜର ଗଠନକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇବାରେ ସହାୟତା କରିପାରେ—ଏହି ପ୍ରକାରର ପ୍ରକ୍ରିୟା ରସାୟନବିଦ୍ମାନଙ୍କୁ molecular chirality ବୁଝିବାରେ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇଛି।
ଔଷଧ ତିଆରିରେ ଏହା କାହିଁକି ଦରକାର?
ଚିରାଲ୍ ଅଣୁର ଦୁଇଟି mirror-image ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ଶରୀରରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ସେଥିପାଇଁ ଔଷଧ ତିଆରି ସମୟରେ ଆବଶ୍ୟକ molecular form କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କଗାନ ଓ ସୋଆଇଙ୍କ କାମ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏହି ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାରର ମୋଟ ଅର୍ଥରାଶି ୧୨ ମିଲିୟନ୍ ସ୍ୱିଡିଶ୍ କ୍ରୋନା, ଯାହା ଦୁଇ ବିଜେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟାଯିବ। ଡିସେମ୍ବର ୧୦ରେ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ସମାରୋହରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପଦକ ଓ ଡିପ୍ଲୋମା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ। କଗାନ ଓ ସୋଆଇଙ୍କ ଗବେଷଣା ରାସାୟନିକ ଅଣୁର “ବାମ-ଡାହାଣ” ରୂପ କିପରି ତିଆରି ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୁଏ, ତାହା ବୁଝିବାରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା। ଏହା ମୌଳିକ ରସାୟନ ସହିତ ଔଷଧ ଓ ଜୈବ-ରସାୟନ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
