ସୁଶାନ୍ତ ପଣ୍ଡା / ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ମୁଖ୍ୟ / ସମୀକ୍ଷା ନ୍ୟୁଜ:
(ପିଢ଼ି ପିଢ଼ିର ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛନ୍ତି କାରିଗର, ହେଲେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅଭାବର ତାଳ ।) ଗାଇସିଲେଟ : ଭୋର ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଗାଁ ନିଦରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଜଣେ କାରିଗରଙ୍କ ଘରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ ଦିନ। ଚାରିପାଖର ନିରବତାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଶୁଣାଯାଏ କାଠରେ ଯନ୍ତ୍ର ଚାଲିବାର ଶବ୍ଦ। ହାତରେ ଧରା କାଠ, ଚମଡ଼ା ଓ ଦଉଡ଼ିର ସ୍ପର୍ଶରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆକାର ନେଇଥାଏ ଏକ ମୃଦଙ୍ଗ। ନିର୍ଜୀବ କାଠର ଦେହରେ କାରିଗର ଭରିଦିଅନ୍ତି ସ୍ୱର। ତାଙ୍କ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଜନ୍ମ ନିଏ ସେହି ତାଳ, ଯାହା ପରେ କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡପରୁ ନାମଯଜ୍ଞ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।କିନ୍ତୁ ବିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି ଯେଉଁ ହାତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମନରେ ଭକ୍ତିର ତାଳ ଜଗାଏ, ସେହି ହାତ ନିଜ ଘରର ଚୁଲି ଜଳିବ କି ନାହିଁ, ସେ ଚିନ୍ତାରେ ଅନେକ ସମୟ କଟାଏ। ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ଗାଇସିଲେଟ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ କନ୍ଦାଗଡ଼ ଗ୍ରାମରେ ଏମିତି ତିନୋଟି ପରିବାର ରହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଜୀବନ ମୃଦଙ୍ଗ ତିଆରି ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ସେମାନେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ କାରିଗରୀକୁ ଆଗକୁ ନେଇଆସୁଛନ୍ତି। ମୃଦଙ୍ଗ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ; ଏହା ପରିବାରର ପରମ୍ପରା, ଜୀବନର ଅଂଶ ଏବଂ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଧରୋହର। ମୃଦଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା କୌଣସି ସହଜ କାମ ନୁହେଁ। ଉପଯୁକ୍ତ କାଠ ଚିହ୍ନଟ କରିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ କାରିଗରଙ୍କ ପରୀକ୍ଷା। କାଠକୁ ଠିକ୍ ଆକାର ଦେବା, ଚମଡ଼ା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଦଉଡ଼ି ବାନ୍ଧିବା ଏବଂ ଶେଷରେ ମୃଦଙ୍ଗର ସ୍ୱରକୁ ସଠିକ୍ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଦରକାର ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ନିଖୁଣ କୌଶଳ। ଏହି କଳା କୌଣସି ପୁସ୍ତକରୁ ପଢ଼ି ଶିଖିହୁଏ ନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ବସି, ବର୍ଷ ବର୍ଷ ହାତରେ କାମ କରି, ଭୁଲ କରି ଓ ପୁଣି ସେହି ଭୁଲକୁ ସୁଧାରି ଶିଖିବାକୁ ପଡ଼େ। ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ମୃଦଙ୍ଗର ତାଳ ପଛରେ ଲୁଚିଥାଏ ଦୀର୍ଘ ଅଭ୍ୟାସ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ପରିଶ୍ରମ। ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଚାହିଦା ବଢ଼ିବା ସହ ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ବଜାର ସଙ୍କୁଚିତ ହେଉଛି। ମୃଦଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ବାଦ ପଡ଼ିନାହିଁ। ଏପଟେ କଞ୍ଚାମାଲର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି, ସେପଟେ ମୃଦଙ୍ଗ ତିଆରିରେ ଲାଗୁଥିବା ସମୟ ଓ ପରିଶ୍ରମ ଅଧିକ। ହେଲେ ତାହାର ଅନୁପାତରେ କାରିଗରଙ୍କୁ ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟ ମିଳୁନାହିଁ।
ଗୋଟିଏ ମୃଦଙ୍ଗ ତିଆରି ପାଇଁ ଯେତିକି ସମୟ, ଶ୍ରମ ଓ କୌଶଳ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହାର ହିସାବରେ ଯଦି ମଜୁରି ମିଳନ୍ତା, ତେବେ ଏହି କାରିଗର ପରିବାରଗୁଡ଼ିକର ଜୀବନ କିଛିଟା ସହଜ ହୋଇପାରନ୍ତା। ଏବେ କିନ୍ତୁ ପରମ୍ପରାକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ପରିବାର ଚଳାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଛି ସେମାନଙ୍କ ନିରବ ସଂଘର୍ଷ। କାରିଗରଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା କେବଳ ଆଜିର ଆୟ ନୁହେଁ, ଆସନ୍ତାକାଲିର ମୃଦଙ୍ଗ। ନୂଆ ପିଢ଼ି ଏହି କାମ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେଉନାହିଁ। ବାପାଙ୍କ ହାତରେ ଦିନରାତି ପରିଶ୍ରମ ଦେଖିଥିବା ପିଲାମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି ଏହି କଳାରେ ନାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ଆୟ, ନାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା। ତେଣୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ ଫେରାଉଛନ୍ତି। ଏଠି ହିଁ ଲୁଚିଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଡ଼ମ୍ବନା। ସମାଜ ଯେଉଁ କଳାକୁ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ ବୋଲି ଗର୍ବ କରେ, ସେହି କଳାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖୁଥିବା କାରିଗରଙ୍କ ଜୀବନ ହିଁ ଅଭାବରେ କଟୁଛି। କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡପରେ ଯେତେବେଳେ ମୃଦଙ୍ଗର ତାଳରେ ଭକ୍ତମାନେ ଝୁମି ଉଠନ୍ତି, ନାମଯଜ୍ଞର ପରିବେଶ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଉଠେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ତାଳ ପଛରେ ଥିବା କାରିଗରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। କାରଣ ମୃଦଙ୍ଗ କେବଳ ମାଟି, କାଠ, ଚମଡ଼ା ଓ ଦଉଡ଼ିର ସମାହାର ନୁହେଁ। ଏହା ଜଣେ କାରିଗରଙ୍କ ଦକ୍ଷତା, ଘାମ ଓ ଜୀବନର ଅନୁଭବର ଫଳ। ତାଙ୍କ ହାତର ଫାଟିଥିବା ଚର୍ମରେ ରହିଛି ଏହି କଳାର ଇତିହାସ, ତାଙ୍କ ଘାମରେ ରହିଛି ଏହାର ଭବିଷ୍ୟତ। ତେଣୁ ମୃଦଙ୍ଗର ତାଳକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାକୁ ହେଲେ କେବଳ ମୃଦଙ୍ଗ କିଣିଲେ ହେବ ନାହିଁ; ମୃଦଙ୍ଗ ତିଆରି କରୁଥିବା କାରିଗରଙ୍କ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟ, କଞ୍ଚାମାଲରେ ସହାୟତା, ଆଧୁନିକ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ, ବଜାର ସୁବିଧା ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ମିଳିଲେ ଏହି ପରମ୍ପରା ନୂଆ ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରିବ। ନଚେତ ଦିନେ ହୁଏତ କୀର୍ତ୍ତନ ମଣ୍ଡପରେ ମୃଦଙ୍ଗର ତାଳ ଶୁଣାଯିବ ନାହିଁ। ଶୁଣାଯିବ କେବଳ ଏକ ନିରବତା ଯେଉଁ ନିରବତା ଭିତରେ ହଜିଯାଇଥିବ ଜଣେ କାରିଗରଙ୍କ ଜୀବନଭରର ସାଧନା, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଐତିହ୍ୟ ଓ ଆମ ମାଟିର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ୱର।
